Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną
Koło w Gdańsku Psoni

EUROPEJSKIE CENTRUM EDUKACJI KULTURALNEJ OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ

A A A

Ryszard Popowski – Jak zacząć grać, jak dołączyć do amatorskiej kultury muzycznej?

Czy osoba z niepełnosprawnością może grać na instrumentach?

Odpowiedź brzmi – ależ oczywiście, może grać na większości instrumentów jakie znamy. Może także grać na tych mniej popularnych, w tym na instrumentach ludowych i egzotycznych. Taka optymistyczna i stanowcza odpowiedź wymaga kilku uściśleń.

Nie każda osoba z niepełnosprawnością poradzi sobie z nauką gry i samą grą. Do nauki potrzeba jest możliwość porozumienia z nauczycielem a do grania potrzebna jest elementarna samodzielność ruchowa i podstawowa podbudowa intelektualna. Do gry włączyć  można, przy pomocy współczesnej techniki  cyfrowej, osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Ale zawsze potrzebne jest zainteresowanie muzyką i chęci a tu nie ma większych różnic między osobami pełno- i niepełnosprawnymi. Jest wiele osób pełnosprawnych zdolnych muzycznie, ale bez chęci wykorzystania tej dyspozycji. Jest wiele osób o małej sprawności ale wielkim zamiłowaniu do muzyki i ogromnej determinacji by nauczyć się grać.  To dla nich powstał ECEKON.

Co to znaczy – umieć grać.

Poziom zaawansowania w grze jest bardzo zróżnicowany. Oczywiście w pracy z osobami z niepełnosprawnościami nie może być mowy o graniu na miarę wirtuozów, którzy wsparci talentem, przez kilkanaście lat, po kilka godzin dziennie doskonalą swe umiejętności. Trzeba znaleźć drugi biegun sztuki muzycznej – a jest nim poziom sprawności w grze zasadniczy, prosty, przystępny ale dający pełną satysfakcję muzyczną, estetyczną. Poziom ten wyznacza umiejętność wykonania melodii o niewielkiej komplikacji. By nie wchodzić w szczegóły czysto muzyczne, można przywołać melodie, które powszechnie znamy. Przyjąć można, że podstawowy stopień umiejętności muzycznych określają znane nam dobrze melodie polskich kolęd. Są one piękne w sensie artystycznym ale i proste.  Prostota ta, to niewielkie rozmiary utworu, powtarzalność części, schematy rytmiczne bazujące na proporcjach 2/1. Wszelkie melodie o takiej komplikacji wykonane poprawnie (sprawnie zagrane) wyznaczają podstawowy poziom sprawności i samodzielności muzycznej. O osobie, która taką melodię potrafi samodzielnie zagrać, z całą pewnością można powiedzieć, że umie grać na instrumencie.

Na jakich instrumentach osoba z niepełnosprawnością można grać takie melodie?

Z doświadczeń ECEKON wynika, że takich instrumentów jest wiele. Łatwiej jest wykluczyć instrumenty, na których gra melodii jest bardzo trudna. Niestety jest to bardzo popularna gitara klasyczna – gra wymaga skomplikowanych i bardzo precyzyjnych  ruchów palców, flet poprzeczny – potrzebne są długie i giętkie palce a gra się w niewygodnej pozycji bocznej, dodatkowym utrudnieniem jest brak kontroli wzrokowej,  skrzypce – potrzebna wyjątkowa precyzja i sprawność ruchowa. Instrumenty budowane są dla osób sprawnych, dlatego decyzję o wyborze instrumentu dla osoby z niepełnosprawnością zawsze należy podejmować w sposób szczególnie rozważny, biorąc pod uwagę możliwości ruchowe, mentalne jak i charakterologiczne.

Od czego zacząć?

Najłatwiej zacząć od melodycznych instrumentów perkusyjnych, od dużych instrumentów  sztabkowych – metalofonów i ksylofonów. Szczególnie polecić należy wibrafon – jego piękne, długie, fascynujące brzmienie, niezwykle bogate w swej dźwiękowości, duże wymiary sztabek, prosty ruch potrzebny do grania, użycie dwu rąk do tej samej czynności, także możliwość  obserwacji swego działania (dokładnie widzę co robię) – pozwala na efektywne wdrożenie ucznia do wykonywania zadań muzycznych. Inaczej mówiąc przy pomocy instrumentów sztabkowych najłatwiej ucznia nauczyć uczenia się grania i podstaw samej muzyki.

A inne instrumenty melodyczne?

Uczniowie ECEKON potrafią grać proste melodie na trąbkach a akompaniować (grać kilka dźwięków) na sakshornach i tubie, potrafią grać na dwie ręce na fortepianie a inni akompaniować im na kontrabasie grając pojedyncze dźwięki. Potrafią grać melodie na keyboardzie i akompaniować sobie przy pomocy automatów akordowych i rytmicznych. Grać melodie na saksofonie z towarzyszeniem nauczyciela na fortepianie, grać na  harfie i cytrze motywy melodyczne i melodie. Przystępne instrumenty to saksofon, akordeon, sprawniejsze osoby mogą podjąć grę na wiolonczeli. Zawsze należy zastanowić się nad fizycznym i mentalnym wyborem i dopasowaniem instrumentu do osoby. W szkołach muzycznych to zjawisko powszechne i naturalne. Instrument musi się uczniowi podobać, co oznacza odpowiadać mu,  ale też musi być dla danej osoby przystępny – właśnie przystępny fizycznie i mentalnie. Mając dostęp do bezpośredniej kultury muzycznej przez grę na akustycznych instrumentach, pozostaje nam tylko cieszyć się wraz z naszymi uczniami muzyką.  Uczyć nowych utworów i doskonalić umiejętności, sięgając do nowych utworów, o coraz bardziej złożonych partiach instrumentalnych. Nauka gry na instrumencie da uczniom z niepełnosprawnościami pełną satysfakcję osobistą i artystyczną. To że nauka dłużej będzie trwała nie ma znaczenia.

 

Rzeczywista instrumentalna kultura muzyczna a kultura zastępcza?

Współcześnie mamy dostęp do nieograniczonego zbioru utworów muzycznych. Grając je na prawdziwych, dobrej jakości instrumentach, możemy równocześnie zapomnieć o  ofercie zastępczej, często kierowanej do osób z niepełnosprawnością, która polega na “twórczym” graniu na przedmiotach co współcześnie jest modne i uznawane za nowoczesne.  W tym czasie można nauczyć się  grać proste utwory na saksofonie czy trąbce, na metaloonie, keyboardzie, fortepianie, harfie. Osoba z niepełnosprawnością intelektualną uczy się powoli. Czas jaki osoby z niepełnosprawnością intelektualną mogą przeznaczyć na edukację powinien być bardzo racjonalnie wykorzystany. Dlatego warto sięgną po to, co oferuje nam współczesna kultura muzyczna – bogactwo świata prawdziwych instrumentów i bezkresny świat pięknych utworów. Warto cieszyć się autentycznymi sprawnościami artystycznymi, odrzucając zastępczy świat „twórczości” stworzony z niewiary w muzyczne możliwości edukacyjne osób z niepełnosprawnością intelektualną, w istocie izolujący osoby z niepełnoprawnością intelektualną od muzyki dostępnej osobom pełnosprawnym.

Co robić?

Wszyscy – pełno i niepełnosprawni uczmy się grać na prawdziwych instrumentach. To łatwiejsze niż się zwykle sądzi.  Osoba pełnosprawna już po kilku godzinach będzie odczuwała efekty swej edukacji. Osoba z niepełnosprawnością intelektualną potrzebuje więcej czasu, niekiedy dużo, dużo więcej,   ale też większość z nich doczeka się  satysfakcjonujących efektów swej nauki.

Cierpliwości i wytrwałość jest cechą niezbędną w tym działaniu i dotyczy wszystkich ludzi. Rodzicom naszych uczniów gratulujemy determinacji,   dziękujemy za zaufanie i za to, że wielu z nich kupiło swoim dzieciom (młodszym i dorosłym) prawdziwe, dobrej jakości, często kosztowne instrumenty.

Co możemy zrobić? Powiększać krąg melomanów i uczniów, doskonalić umiejętności grania, grać coraz pięknej. Trzeba przygotowywać się do występów we własnym środowisku a w przyszłości … wszystko przed nami. Chociaż nie jest  to proste, tworzymy najbardziej autentyczny, amatorski ruch muzyczny – pro publico bono. Dołączcie do nas.

wpłać na konto: nr. konta 09 1020 1811 0000 01020 338 0326 wpisz cel: darowizna dla ECEKON

odbiorca: PSONI-Koło w Gdańsku, 80-375 Gdańsk ul. Jagiellońska 11
Dziękujemy!

KRS 0000081242
deposit to your account: no. accounts 09 1020 1811 0000 01020 338 0326 enter purpose: donation to ECEKON

recipient: PSONI-Koło w Gdańsku, 80-375 Gdańsk ul. Jagiellońska 11
Thank you!

KRS 0000081242